In 2004 noemde de gemeente de Wallen nog ‘een buurt om trots op te zijn’. Wat is er in hemelsnaam gebeurd waardoor dat inzicht in zo’n korte tijd is gewijzigd? ‘Trots op de Wallen’ deel 1 en 2 is een terugblik op een bewogen geschiedenis achter Project 1012 en een tot nog toe in de media onbekend gebleven rol van het Integraal Burgwallen Overleg (IBO).

De Wallen in de media
De arrestatie en strafrechtelijke vervolging van Willem Holleeder en de Bibob-procedure tegen Charles Geerts beheersen in 2006 en 2007 voor een belangrijk deel de berichtgeving over de Wallen in de media. 

De boodschap ‘De Wallen: een buurt om trots op te zijn’ uit het Wallenjournaal van juni 2004, maakt plaats voor een heel ander geluid over het gebied. In een interview met Trouw zou de burgemeester later beweren dat onderwereldfiguren er de baas zijn. Vandaar dat de hulp van de landelijke overheid is ingeroepen. Een nieuw project genaamd Emergo wordt opgetuigd, een samenwerking tussen gemeente, politie, justitie en de belastingdienst om de veronderstelde georganiseerde misdaad op de Wallen in kaart te brengen.     

Op het stadhuis wordt ondertussen hard gewerkt aan een plan om de beweerde ‘criminele infrastructuur’ op de Wallen te ontmantelen en het gebied te ‘upgraden’. In het kader van Emergo wordt informatie uitgewisseld over verdachte personen en bedrijven op de Wallen.

De ogen en oren van de gemeente in het gebied zijn enkele wallenbewoners. In het IBO-overleg voorzien zij de gemeente periodiek van informatie. Als beloning voor hun oplettendheid krijgen ze een stem bij de invulling van het nieuwe Wallenplan. 

Op 17 december 2007 kopt Het Parool op de voorpagina: ‘Wallen schoongeveegd’. De overheid moet weer de baas zijn, zegt wethouder Lodewijk Asscher. Meer dan de helft van alle ramen moet verdwijnen.  

Piet Leeghwater
Wallenbewoner en gemeenteadviseur Gerrit van de Veen spreekt in februari 2008 op Nieuw Amsterdams Peil (NAP), ‘bedoeld voor nieuwsgierige Amsterdammers en gemaakt door studenten van de opleiding Journalistiek en Media van de Universiteit van Amsterdam’, zijn waardering uit over de nieuwe koers die de gemeente vaart op de Wallen. 

Onder een gefingeerde naam ‘Piet Leeghwater’ stelt Van de Veen:   

‘Eindelijk gerechtigheid. Ik ben zo blij dat er eindelijk iets gebeurt. Iedereen loopt te mekkeren dat die Bibob wet zo’n rare wet is. Dat is het helemaal niet. Criminelen glipten vroeger overal tussendoor, dan moet er dus een andere manier komen om het criminele volk aan te pakken. Die is er nu.’

‘60 tot 70% van alle ramen zal verdwijnen, maar van mij mogen ze alle ramen sluiten. Er is een beeld gecreëerd van een Erotisch Walhalla. Hoezo zouden de hoeren bij de Wallen horen? Ik zou niet weten waarom je ramen zou moeten hebben waarachter vrouwen staan te huppelen.’

‘In de tijd met Van Traa waren de Wallen een no-go-area waar je de overheid niet tegenkwam. Een buurt vol met drugs- en witwaspraktijken. Toen kon zo’n vriend als Holleeder zijn praktijken nog gewoon uitoefenen. Dat hij hier vijf panden had, dat was hier al jaren bekend, maar er gebeurde niks. Politie, justitie of de fiscus zag je niet in de buurt. Er liepen wel agenten op straat, maar dat was niet genoeg. Jullie moeten ook achter de gevels kijken riepen we jarenlang.’

‘Dat het zo lang duurde met die Bibob wet, daar kijk ik niet van op. Dat kost jaren. Nu pas sneuvelen de eerste criminelen. Die zijn nu boos dat hun panden worden afgepakt. Maar het criminele volk heeft zijn hand overspeeld. Geen wonder dat de overheid op een gegeven moment zegt: zo kan het niet langer. Ze hadden het allemaal kunnen weten. Als ze wat minder gejat, geroofd en gestolen hadden, dan hadden ze nou de gemeente ook niet achter zich aan gehad. ‘Iedereen roept nu: die Charles Geerts, wat een aardige, charmante man, maar die aardige man heeft er wel voor gezorgd dat al die vrouwenhandelaren in die panden konden. En dat hij door de fiscus door twaalf miljoen is afgekocht van de fiscus, daar hoor je ook niemand meer over. Die demonstratie van Platform 1012 was puur kul. De horeca, de coffeeshops, de mensen die geld verdienen op de Wallen, die liepen mee, maar bewoners niet.’

‘Ik ben niet bang dat er opeens minder toeristen naar de Wallen zullen komen als er geen hoeren meer zitten. Wat er nu komt, willen we graag kwijt. Wie wil er nou dronken Engelsen? Ja, coffeeshops, slaapzaalexploitanten en verkeerde horeca. Het mikken is nu op een ander soort toeristen, op betere toeristen die van een hapje en een drankje houden en kunst en architectuur kunnen waarderen.’

Het hele interview met Van de Veen lees je in ‘Hoerenlopen deed je vroeger stilletjes‘.

Het Integraal Burgwallen Overleg
Over toeristen, de belangrijkste bron van inkomsten voor wallenondernemers, stelt Van de Veen: “Wat er nu komt, willen we graag kwijt.”

Met ‘we’ doelt Van der Veen op het Integraal Burgwallen Overleg (IBO), een clubje goed georganiseerde wallenbewoners met veel invloed in de gemeentepolitiek. Ambtenaren, bestuurders en een verdwaalde ondernemer nemen ook deel aan dat overleg.

Het IBO werd ruim 10 jaar geleden op initiatief van de gemeente opgericht en komt regelmatig bijeen in een zaaltje op het stadhuis. Het IBO bemoeit zich met het gemeentebeleid, de prostitutie, eigenlijk met alles op en rondom de Wallen. 

‘Het Integraal Burgwallen Overleg buigt zich al meer dan tien jaar over alle mogelijke problemen, plannen, voorstellen en acties en komt dan met reacties daarop. Het stadsbestuur nam de standpunten van het IBO altijd zeer serieus. In feite is de aftrap voor de hele 1012-aanpak gegeven door een alarm over de situatie op de Wallen vanuit het IBO’.

Dat schreef IBO-voorzitter Bart Robbers (D66) vorig jaar in een brief aan de gemeenteraad waarin hij zich erover beklaagt dat een voorstel over de sluitingstijden van raambordelen niet overeenkomt met het standpunt van het IBO.

Cohen: “Engelse toeristen veroorzaken overlast op Wallen”
De Engelse toerist staat voor de wallenbewoners in het IBO symbool voor overlast. Het besluit om raamprostitutie flink terug te dringen lijkt dan ook niet te zijn genomen om vrouwenhandel tegen te gaan, zoals Asscher en de gemeente altijd hebben verkondigd, maar vooral om invloedrijke bewoners te plezieren. Die hebben hun buik vol van Engelse toeristen die massaal naar de Wallen komen en daar luidruchtig feestvieren met schaars geklede dames achter de ramen als spannend decor.

De échte beweegreden achter de wallenaanpak liet toenmalig PvdA-burgemeester Job Cohen zich begin 2008 al ontvallen in de Britse pers.

Toen de opschoning van de Wallen ter sprake kwam, klaagde Cohen in de Engelse pers niet over vrouwenhandel maar uitsluitend over groepen Engelse toeristen die naar de Wallen kwamen en daar overlast veroorzaakten. Veel wallenondernemers die goed verdienen aan Engelse bezoekers vonden de uitspraken van Cohen discriminerend. Veel Britten die zich niet meer welkom voelden, weken uit naar Praag en andere steden.

‘Betere toeristen die van een hapje en een drankje houden’
De bewoners in het IBO konden de actie van Cohen wel waarderen, want zoals Van de Veen aangaf mikt het IBO op ‘betere toeristen die van een hapje en een drankje houden en kunst en architectuur kunnen waarderen.’ Wat het IBO betreft kan die transformatie niet snel genoeg gaan.

Een grote groep als ‘criminogeen’ weggezette ondernemers in de buurt en hun personeel, waarvan het gros buiten het centrum woont, denken daar anders over. Naar hen wordt echter niet geluisterd, ook al heb je 170 medewerkers in dienst, zoals Jan Otten.

Het zijn immers de bewoners die kiesrecht hebben in stadsdeel Centrum en de bestuurders daar aan de macht brengen en houden. Conclusie is dat niet de beweerde maffia, niet de politie, niet de ondernemers maar een select clubje bewoners met veel invloed in de gemeentepolitiek de dienst uitmaakt op de Wallen en Project 1012 beschouwen als de kroon op hun lobbywerk.    

Noot 1: tijdens de strafrechtelijke procedure Kolbak tegen Willem Holleeder waarin van 2006 tot en met 2009 onder meer onderzoek werd verricht naar diens vermeende bezittingen op de Wallen, bleef van de verdenking dat de ‘topcrimineel’ seks- en gokpanden had op de Wallen niets over. Het beslag dat op 2 februari 2006 in verband met de vervolging van Holleeder was gelegd op vijf wallenpanden, werd in december 2010 opgeheven.

Noot 2: de eerste uitspraak in de bestuursrechtelijke procedure tegen Geerts viel uit in het voordeel van Geerts, waarop de gemeente besloot de Bibob-procedure te staken en Geerts voor een bedrag van € 25 miljoen uit te kopen.   

Noot 3: het Emergo-onderzoek van het Ministerie van Justitie concludeerde in 2011 dat van door toenmalig burgemeester Cohen en wethouder Asscher beweerde maffia-achtige structuren die de Wallen in hun greep hadden, geen sprake was.