Het Red Light District van Amsterdam is van oudsher een binnenstedelijk uitgaansgebied waar velen hun vertier zoeken maar waar ook wordt gewoond. Bewoners die zich ergeren aan de seks gerelateerde activiteiten in hun buurt en beweren hier hinder van te ondervinden zijn er door de jaren heen altijd geweest. Bij tijd en wijle trachten zij de politiek ervan te overtuigen maatregelen te nemen, wat hen vaak ook lukt. Hieronder enkele citaten uit publicaties uit de jaren tachtig waaruit dat blijkt.

Het Parool d.d. 17 april 1982:
‘De ergernis van de bewoners wordt niet zozeer veroorzaakt door het feit dat zij in het prostitutiecentrum zitten, maar wel doordat het karakter van de wallen aan het veranderen is met als gevolg meer overlast voor de bewoners. Steeds meer bordelen maken plaats voor sexwinkels, sextheaters, gokhuizen en discotheken. Ook de nieuwste aanwinst van wallenkoning Jopie de Vries, een theater voor driehonderd toeschouwers, is door de buurt niet bepaald in dank afgenomen.’ 

Het Parool d.d. 18 november 1982:
‘De gemeente Amsterdam gaat een halt toeroepen aan de sex-industrie op de wallen. Het aantal bordelen en sexinrichtingen (sexwinkels, peepshows en dergelijke) mag zich niet verder uitbreiden. De sexindustrie wordt alleen toegelaten op die plekken waar zich nu grote concentraties van deze bedrijven bevinden zoals aan de Geldersekade, rondom het Oudekerksplein, een deel van de Oudezijds Achterburgwal en Voorburgwal en enkele stegen.’ 

Het Parool d.d. 18 april 1985:
‘Burgemeester van Thijn en de Amsterdamse hoofdcommissaris Valken willen voor 1 november maatregelen nemen tegen de overlast van drugs en prostitutie in de Burgwallenbuurt. Zo willen ze bekijken of meer nachtelijke surveillances, vaker gerichte acties met inschakeling van de lokale narcoticabrigade en het inzetten van agenten van de uniformdienst die deel uitmaken van de parate eenheid uitkomst kunnen bieden.’ 

NRC Handelsblad d.d. 23 april 1985: 
‘De vrouwenhandel is in Nederland sinds 1976 sterk toegenomen, blijkt uit het onderzoek dat staatssecretaris Kappeijne van Coppollo (emancipatiezaken) heeft laten instellen. (…) Volgens Wiltink (woordvoerder van de Amsterdamse Politie) houdt zowel de zedenpolitie als de afdeling recherche van het bureau Warmoesstraat de zaak streng in de gaten en zijn er geregeld controles.’ 

Volkskrant d.d. 27 oktober 1988:
‘Bewoners en ondernemers van het Amsterdamse Wallengebied demonstreren tegen de overlast die zij van de drugshandel ondervinden.(…) De buurtbewoners eisen van het gemeentebestuur dat er een speciaal projectteam van de politie komt dat de openbare ordeproblemen in de buurt gaat bestrijden.’

Overeenkomsten en verschillen
Er zijn overeenkomsten met de huidige situatie maar er zijn ook verschillen. De demonstraties van bewoners tegen misstanden op de Wallen in de jaren ’80 hebben plaatsgemaakt voor gesprekken in achterkamertjes over vrouwenhandel en witwassen. Conclusie: de Wallen moeten worden opgeschoond.

Met gelijkgestemde bewoners en ondernemers vormt de gemeente praatgroepjes zoals het Integraal Burgwallenoverleg (IBO), waar overigens niks ‘integraal’ aan is. Dergelijke praatclubjes zorgen voor schijndraagvlak. Tegelijkertijd oefenen ze invloed uit op de gemeentelijke besluitvorming. Mogelijk willen de deelnemers op de eerste rang zitten als straks een grote herverdeling van eigendom plaatsvindt wanneer Coalitieplan 1012 ten uitvoer wordt gebracht. De economische belangen op de Wallen zijn groot.

Coalitieproject 1012 
Volgens een gezamenlijk persbericht van het overkoepelende stadsbestuur en stadsdeel Centrum van 5 december 2008 is het postcodegebied 1012 de afgelopen jaren weer het toneel geworden van georganiseerde criminaliteit. Om die reden hebben burgemeester Job Cohen (PvdA), wethouder Lodewijk Asscher (PvdA), stadsdeelvoorzitter Els Iping (PvdA) en portefeuillehouder Erik Koldenhof (VVD) de handen ineengeslagen. De politici willen het gebied veiliger, fraaier en leefbaarder maken. Dit heeft geresulteerd in het zogeheten Coalitieproject 1012. Dat klinkt mooi en nobel maar enige nuancering is op zijn plaats.

‘Macht op de Wallen’ 
Op 28 januari 2009 verscheen een analyse van het Coalitieproject 1012 getiteld ‘Macht op de Wallen’. Uit onderzoek van studenten politicologie van de Universiteit van Amsterdam blijkt dat de gemeente een doelbewuste mediastrategie heeft toegepast om de publieke opinie te beïnvloeden. De berichtgeving in met name de Volkskrant en Het Parool is actief gestuurd om lezers ervan te overtuigen dat de situatie in postcodegebied 1012 onhoudbaar is, de prostituees de dupe zijn en de gemeente uiteindelijk de redder in nood is. 

Kritiek op het plan wordt geneutraliseerd door te roepen: wie tegen het plan is, steunt vrouwenhandel. Uit interviews met betrokkenen is gebleken dat bepaalde media primeurs hebben gekregen waarbij de gemeente mocht meebeslissen over de inhoud van de publicatie.

Draagvlak
Een jaar voordat het rapport van de UvA verscheen, merkte VVD-leider Mark Rutte bij Pauw & Witteman al op dat Het Parool 100% achter de plannen van PvdA-wethouder Lodewijk Asscher stond. Het Parool blijkt inderdaad een belangrijke bondgenoot van de bestuurders om een maatschappelijk draagvlak te creëren voor hun plannen met het Wallengebied. Met regelmaat publiceert de krant artikelen waarin de door bestuurders geschetste situatie op de Wallen kritiekloos wordt overgenomen.

In de publicatie getiteld “Van Sodom en Gomorra naar een tweede PC Hooft” van 27 december 2008 schrijft Het Parool bijvoorbeeld: 

“Feit is dat het op de Wallen uit de hand is gelopen met 484 ramen, 76 coffeeshops, 38 headshops, 10 speelautomatenhallen, 12 belhuizen, 10 geldwisselkantoren en 19 minisupermarktjes.” 

Uit de gepresenteerde aantallen lijkt de krant een inventarisatie te hebben gemaakt van het aantal ramen, speelhallen, coffeeshops e.d. op de Wallen. De krant is het volledig eens met bestuurders dat dit ’teveel’ is.

Verhalen uit de praktijk van Lodewijk Asscher
Op 12 september 2007 hield loco-burgemeester Asscher in Maastricht een toespraak over de bestuurlijke aanpak in het Wallengebied. Hij noemde toen andere aantallen: 

‘Zo omvat de raamprostitutie in dit gebied 143 panden met daarin in totaal 451 ramen. Er zitten 8 grote speelautomatenhallen en maar liefst 85 coffeeshops. Verder zit er uitzonderlijk veel horeca.’ 

In zijn toespraak getiteld ‘Verhalen uit de praktijk’ beweerde Asscher dat er 8 ‘grote’ speelhallen zijn gevestigd op de Wallen. Het Parool telt er zelfs 10. Dit beeld sprak natuurlijk tot de verbeelding van de toehoorders, waaronder de Minister van Binnenlandse Zaken Guusje ter Horst die van 1994 tot 2001 zelf wethouder was in Amsterdam. In werkelijkheid zijn er 5 speelhallen op de Wallen. Geen van deze hallen zou voor ‘groot’ kunnen doorgaan.

‘Slimme manier’
Op de Wallen zou een criminele infrastructuur heersen, zo vervolgde Asscher het verhaal dat hij hield in Maastricht. Als de gemeente nou ‘op een slimme manier’ onroerend goed verwerft, konden ‘criminogene branches’ worden teruggedrongen en bood dit ruimte voor een economische herontwikkeling, zo betoogde Asscher. De ‘slimme manier’ waar de loco-burgemeester van Amsterdam op doelde is het toepassen van de Wet Bibob. Bij de toepassing van die wet om vergunningen te weigeren of in te trekken, hoeft een gemeente een strafbaar feit niet meer aan te tonen met een onherroepelijke veroordeling, maar kan worden volstaan met een beschuldiging op basis van vermoedens.

Pauw & Witteman 
Enkele maanden na zijn toespraak in Maastricht schoof Asscher aan bij Pauw & Witteman. Daar vertelde hij de kijkers over de situatie op de Wallen, zonder dat iemand hem tegensprak:

“Sinds het rapport van Van Traa is bekend hoe massaal het daar is. Maar als je je realiseert dat daar 470 ramen zijn, 76 coffeeshops, tientallen smartshops, belwinkels, wisselkantoren, dan is het zo massaal dat het telkens opnieuw verkeerde types en verkeerd geld naar het gebied trekt.” 

‘We hebben de rapporten van witwassen’
Het verminderen van de criminogene functies was noodzakelijk voor de criminaliteitsbestrijding in het Wallengebied.

“We hebben de rapporten van witwassen, we weten dat daar een infrastructuur is waarbij de verkeerde mensen de baas zijn.” 

Aldus Asscher. Op welke witwasrapporten de wethouder doelde, vertelde hij er niet bij. Het is in tegenspraak met wat de algemene rekenkamer op 16 mei 2008 stelde in haar witwasonderzoek. De rekenkamer had de benodigde informatie zelf moeten uitzoeken omdat er géén informatie over witwassen voorhanden was. Als we Asscher mogen geloven (‘we hebben de rapporten van witwassen’), was die informatie er wel. Een telefoontje naar Asscher, en de rekenkamer had zichzelf dus een hoop werk kunnen besparen.

‘Het geboefte is er de baas’
Bij Pauw & Witteman criminaliseerde Asscher het Wallengebied en haar ondernemers met uitspraken als: “Het is gewoon een gebied waar nu de verkeerde mensen, het geboefte de baas is. Dat kun je niet meer accepteren, dat kan niet meer in het Amsterdam van nu.” 

Asscher verwacht veel tegenstand om zijn plan ten uitvoer te brengen. “Niet alleen van u (wijzend op een aantal aanwezige wallenondernemers in het publiek), ook van mensen die belangen hebben in het gebied, die daar hun geld willen witwassen.” 

De sluwe politicus bestempelde zo iedere tegenstander van zijn plan publiekelijk als een witwasverdachte.

Enorme druk
Twee weken eerder had burgemeester Cohen op AT-5 uitgelegd welke enorme druk er op de Wallen lag, ’met prostitutie, met coffeeshops, met een heleboel anderen, met speelhallen, met supermarktjes waar geen bal gebeurt en waarvan je nou echt het gevoel hebt, dat deugt hier niet.

Tijdens een seminar over de Bibob-wetgeving stelde Cohen later dat hij samen met de bestuurders van stadsdeel Centrum tot de conclusie was gekomen dat de balans van wonen, werken en recreëren in het Wallengebied volledig zoek was. De opeenstapeling van criminogene branches in het gebied had naar het oordeel van de burgemeester een aanzuigende werking op de georganiseerde misdaad. Daarom was het 1012-project bedacht, ’om de criminele infrastructuur te doorbreken door de criminogene functies en overlastgevende functies te verminderen en tegelijkertijd het gebied op te waarderen naar een meer en divers hoogwaardig aanbod’. Aldus Cohen.

‘Onderwereldfiguren zijn de baas’
Na de officiële presentatie van ‘Hart van Amsterdam, Strategienota Coalitieproject 1012’, beweerde de burgemeester op 8 december 2008 in Trouw dat onderwereldfiguren de baas zijn op de Wallen en dat er veel zwart geld circuleert.

In ‘Onderwereldfiguren zijn de baas op de Wallen’ stelt Cohen:

“Het is te toegankelijk geweest voor het vestigen van ondernemingen die criminaliteit aantrekken. Dat zijn bordelen, coffeeshops, smartshops, minisupermarktjes, gokhallen, souvenirwinkeltjes, seksshops- en bioscopen, geldwisselkantoren, sommige horeca en headshops waar gebruiksvoorwerpen voor softdrugsgebruik worden verkocht. Delen van deze branches bieden criminelen een legale manier om hun geld wit te wassen.” 

Criminogeen
‘Criminele infrastructuur’, ‘criminogene functies’. Het zijn termen die bestuurders graag en vaak in de mond nemen. Criminogeen betekent volgens de gemeente: criminaliteit bevorderend. Speelautomatenhallen zouden volgens Cohen en Asscher criminogeen zijn. Het Willem Pompe Instituut stelde in 1997 daarentegen vast dat de veronderstelde criminogene factoren bij speelhallen niet overeenkwamen met de praktijk. De vooroordelen over speelautomaten zijn echter hardnekkig en bestuurders hardleers.

Lees ook Het complotproject 1012 (2).