Project 1012, hoe nu verder?

pr1012-cmykOp maandag 9 december jl. vond in de Beurs van Berlage een door de gemeente georganiseerde bijeenkomst plaats over Project 1012, aangekondigd als ‘Rondetafelconferentie Project 1012’. Ik was daar aanwezig als vertegenwoordiger van Ondernemersvereniging Oudezijds Achterburgwal (OVOA) en zat naast ‘Mister Dam Square’ Won Yip, een welgestelde ondernemer die bezittingen heeft op en rondom de Dam en zich ergert aan het slechte imago van het postcodegebied en de daar gevestigde ondernemers waardoor banken niet of nauwelijks financieringen verstrekken.  

Wallenbewoners
Aan het begin van de bijeenkomst vroeg debatleider Ruben Maes aan de aanwezigen in de zaal een hand op te steken wie van hen bewoner was in het gebied. Vele handen gingen de lucht in. Bewoners, waren samen met bestuurders, ambtenaren en journalisten, ruim vertegenwoordigd tegenover slechts een beperkt aantal wallenondernemers. Directeuren van woningbouwverenigingen schaar ik gemakshalve aan de gemeente/bewonerskant.

Vervolgens vroeg Maes aan enkele bewoners of zij konden aangeven waarin Project 1012 wat hen betreft nog tekort schoot. “Er moet een constructie of loopplankje worden gemaakt voor de prachtige witte zwanen die in Oudezijds Achterburgwal zwemmen zodat ze uit het water kunnen”, zei een dame. Een andere dame riep: “Het vuil moet beter opgehaald worden. Er liggen soms dagen lang vuilniszakken op straat.”  De toon was gezet.

PowerPointpresentatie
Na een kort interview met stadsdeelvoorzitter Jeanine van Pinxteren (GroenLinks) en stadsdeelbestuurder Boudewijn Oranje (D66), die beiden van ganser harte hopen dat de ingezette weg na de verkiezingen kan worden voortgezet, vroeg de ceremoniemeester Pierre van Rossum om naar het podium komen, de projectleider van Project 1012.

Van Rossum had speciaal voor deze gelegenheid een PowerPointpresentatie gemaakt en gaf aan de hand daarvan een terugblik op zes jaar ‘Project 1012’. Uitlatingen van toenmalig wethouder Lodewijk Asscher bij aanvang van het project durft Van Rossum anno 2013 niet meer te herhalen, vertelde hij met plaatsvervangende schaamte, klaarblijkelijk doelend op uitspraken van Asscher zoals:‘’Wie tegen ons plan is, steunt vrouwenhandel”.

De projectleider somde alle successen op en noemde daarnaast ook enkele tegenvallers, zoals nieuwe bedrijven die het niet hebben gered. Van Rossum herinnerde de zaal eraan dat Project 1012 destijds is opgezet om de criminaliteit in de buurt te bestrijden en tegelijkertijd het gebied economisch aantrekkelijker te maken. Beide doelstellingen vloeiden ineen met het verminderen van het aantal raambordelen, coffeeshops en gokhallen, aldus Van Rossum.

Aanvankelijk was er veel verzet tegen het plan wat in februari 2008 leidde tot een optocht van wallenbewoners en ondernemers naar de Dam. Voor- en tegenstanders bevochten elkaar daarna ook in de media, zei Van Rossum, die op dat moment op het grote beeldscherm een publicatie uit Het Parool tevoorschijn toverde met een foto van Jan Broers. Vrijwel alle door Van Rossum getoonde publicaties waren afkomstig uit Het Parool, de krant waar blijkens het onderzoeksrapport ‘Macht op de Wallen’ van de Universiteit van Amsterdam de gemeente de berichtgeving over het ‘opschonen van de wallen’ kan en mag meebepalen.

Succes Project 1012: Sluiten gokhallen ‘met Wet Bibob’
Om de goede resultaten van het project te illustreren kwamen afbeeldingen voorbij van onder meer de Coffee Company, gevestigd aan de Oude Doelenstraat 11, en van de heropening van Mata Hari, Oudezijds Achterburgwal 22, als grand café. Voorheen waren op die locaties gokgelegenheden gevestigd. De Jackpotclub verhuisde van de Oude Doelenstraat naar het Damrak waar het werd samengevoegd met Carrousel Arcade, het grote casino aan het Damrak van de familie Hamers dat daardoor nóg groter werd en een vergunning kreeg van 225 automaten, meer dan de speelautomatenverordening aanvankelijk toestond.

Mata Hari, het voormalige gokpaleis van Frits van de Wereld, was al een tijdje dicht voordat de huidige uitbater de begane grond en eerste verdieping smaakvol transformeerde in een grand café.

Een ander succes van Project 1012 noemde Van Rossum het sluiten van gokhallen ‘met de Wet Bibob’, mijn speelautomatenhallen dus. Dat vond ik opmerkelijk, want in de gevoerde Bibob-procedure betoogde de gemeente juist dat de Wet Bibob niet werd gebruikt om in het kader van Project 1012 onwelgevallige bedrijven van de Wallen te laten verdwijnen, zoals blijkt uit deze pleitnotitie van 5 juli 2011:
Pleitnota gemeente dd 5 juli 2011

De bezwaarschriftencommissie van de gemeente stelde de burgemeester op 26 juli 2011 (twee jaar ná mijn vrijspraak) in het gelijk:
Standpunt-gemeente-over-gokhallen-in-relatie-tot-Project-1012

De bewering van projectleider Van Rossum dat sluiting van mijn bedrijven een ‘resultaat’ is van Project 1012 is ook anderszins merkwaardig omdat bij verkoop aan een door de gemeente gescreende en bonafide geachte partij de speelhallen gewoon weer open gaan, aangezien de bestemming nog op de panden zit. Tenminste dat mag ik hopen want anders kan ik mijn schulden met geen mogelijkheid aflossen.

Over de aantijging van de gemeente dat ik, ondanks mijn vrijspraak, tóch die strafbare feiten zou hebben gepleegd zodat ook op die grond de vergunningen moesten worden geweigerd, oordeelde het College van beroep voor het bedrijfsleven (het hoogste bestuursrechtelijke college in kansspelzaken) op 12 maart 2012 dat voor die beschuldiging geen grond bestaat. Het College stelt in de uitspraak:

‘Gelet op de onherroepelijke vrijspraak van Kaatee en het tweede advies van het Bureau bibob heeft de burgemeester naar het oordeel van het College niet aannemelijk gemaakt dat Kaatee medeplichtig is aan het afpersen van Endstra en het witwassen van afpersingsgelden.’

Interviews met bewoners en ondernemers
Na de ‘interessante’ terugblik van Van Rossum nodigde debatleider Maes architecte Afaina de Jong, bewoner/ondernemer Theodoor van Boven en bewoner Gerrit van der Veen uit om naar het podium te komen. Aan het trio werd gevraagd wat volgens hen het vervolg zou moeten zijn van ‘Project 1012’.

Afaina de Jong
Afaina de Jong
Architecte Afaina de Jong vertelde dat haar in 2005 opgerichte bedrijf Afarai naar het postcodegebied is verhuisd, en wel naar Oudekerksplein 30. Het voormalige prostitutiepand waar Afarai nu is gevestigd is een verzamelplaats geworden van creatieve ondernemingen. In naastgelegen voormalige prostitutiepanden op het Oudekerksplein bevinden zich Red Light Complex, een radiostation, opnamestudio’s, andere creatieve bedrijven en een winkel/galerie, zo meldt de gemeente trots op haar website.

De Jong turft 75 leuke en ‘interessante bedrijfjes’ die op en rondom het wallengebied zijn gevestigd waar mensen nu nog straal voorbij lopen. Dat moet veranderen want die 75 ‘points of interest’ geven de buurt kleur en moeten in de schijnwerpers worden gezet tegenover het platte vermaak vindt De Jong. Applaus uit de zaal.

Wat De Jong en haar supporters niet lijken te beseffen is dat het juist de combinatie van ‘economisch laagwaardige’ en aan seks gerelateerde bedrijven is die het gebied spannend en aantrekkelijk maken voor bezoekers en niet een architectenbureau. Sterker nog, de nieuwe bedrijfjes en creatievelingen die met hulp van gemeente en woningcorporaties de voormalige prostitutiepanden intrekken gedijen juist door de ruime aanwezigheid van de door de gemeente verfoeide en als ‘economisch laagwaardig’ en ‘criminogeen’ aangeduide bedrijven op en rondom de Wallen zoals raambordelen, sekswinkels, massagesalons, souvenirwinkels, minisupermarkten, belwinkels, headshops, smartshops en speelautomatenhallen. Nieuwkomers die zelfgenoegzaam afgeven op deze branches oogsten applaus bij bewoners en bestuurders. Echter, deze door de gemeente gecreëerde  tweedeling tussen ‘goed’ en ‘fout’ brengt geen samenwerking en saamhorigheid tussen buren tot stand.

Amsterdam Topstad
Miljoenen verspild door geflopt project Asscher
Architecte De Jong schrijft op haar website dat haar bureau Afarai onder meer betrokken was bij ‘Amsterdam Topstad’, een duur project van Lodewijk Asscher waar ‘Red Light Fashion’ onderdeel van was en waar miljoenen over de balk zijn gesmeten. De gemeente heeft de met grote verhalen gevulde website inmiddels van het internet verwijderd. Ook de ‘Amsterdam Topstad vouwfolder’ kan niet meer worden geopend.

Van de zelfoverschattende publicaties over ‘Amsterdam Topstad’ is vrijwel niets meer terug te vinden op het internet. Bij een zoektocht ernaar stuit je al snel op mijn eigen publicatie: ‘Miljoenen verspild door geflopt project Asscher’, over een van Het Parool overgenomen kop die de krant daarna vlug wijzigde. Ook de inhoud van het artikel zelf werd ten gunste van Asscher aangepast.

Theodoor van Boven
Condomerie
Theodoor van Boven woont vanaf begin jaren zeventig in het gebied en begon in 1987 in de Warmoesstraat de eerste condoomwinkel ter wereld, de inmiddels wereldberoemde ‘Condomerie’. Van Boven heeft een hele andere kijk op Project 1012 dan nieuwkomer De Jong en bekritiseert het subsidiëren van nieuwe ondernemers en branches om een andere invulling te geven aan prostitutiepanden. De zelfingenomen architecte voelde zich duidelijk aangesproken want zij onderbrak Van Boven midden in zijn betoog: “Ik heb geen subsidie gehad bij mijn verhuizing. Ik zat eerst op een andere locatie en ben verhuisd. Ik betaald gewoon huur hoor,” riep een beledigde De Jong. In werkelijkheid wordt De Jong natuurlijk wel gesubsidieerd en wel in de vorm van een fikse huurkorting. Het ligt immers niet voor de hand dat De Jong dezelfde huurprijs per m2 betaalt als toen het pand nog raambordeel was. Dat geldt feitelijk voor alle hipsters en kunstenaars die in de voormalige bordelen trekken. Met de huren die zij thans betalen worden de investeringen in die panden pas met met Sint Juttemis terugverdiend.

Van Boven ging niet in op de brutale onderbreking van de architecte en vervolgde zijn betoog. Hij raadt de gemeente aan een exit-strategie te ontwikkelen om het naar zijn idee beladen en deels mislukte Project 1012 zo snel mogelijk te beëindigen. “Maak een nieuw project en noem het ‘Project Stadshart’”, adviseerde Van Boven.

Het verdwijnen van het politiebureau in de Beursstraat vond Van Boven zorgwekkend, doelend op de geplande fusie tussen politiebureau Beursstraat en het politiebureau aan de Nieuwezijds Voorburgwal waarbij politiebureau Beursstraat geheel verdwijnt en het wallengebied binnenkort geen eigen politiebureau meer heeft.

Gerrit van der Veen
Project 1012 moet niet eindigen maar heeft wel nieuwe injectie nodig, vindt wallenbewoner Gerrit van der Veen. Er moet worden doorgepakt. Van der Veen pleit voor de herinvoering van de term ‘criminogeen’ want ‘de criminelen’ zitten er nog steeds.

Net als Van Boven is Van der Veen in de jaren zeventig in het wallengebied komen wonen. Van der Veen heeft zich in de loop der jaren in praat- en actiegroepen verzet tegen criminaliteit in de buurt en was betrokken bij de buurtkrant d’Oude Binnenstad. In 2007 werd Van der Veen benoemd tot Ridder in de Orde van Oranje Nassau. Voorafgaand aan de uitreiking van het begeerde speldje sprak toenmalig stadsdeelvoorzitter Els Iping tot Van der Veen: “Beste Gerrit, Toen ik viereneenhalf jaar geleden bestuurder werd van dit mooie stadsdeel werd ik voor informatie over de Wallen door iedereen naar jou doorverwezen. Gerrit, die weet alles van de Wallen. En dat was ook zo.” Van der Veen is/was dus voor de gemeente een belangrijke bron van informatie.

In zijn pleidooi om Project 1012 voortvarend voort te zetten verwees Van der Veen naar de aanpak in de jaren tachtig van de verloederde Zeedijk waar drugsdealers en gebruikers destijds de dienst uitmaakten. Op aandringen van bewoners en ondernemers is toen het vehikel NV Zeedijk ontstaan waarin overheid en bedrijfsleven gingen samenwerken om de straat weer leefbaar te maken. Een zelfde partnerschap ziet Van der Veen zitten voor het wallengebied. In 2009 was al een meerderheid in de gemeenteraad voorstander van een plan van de VVD om een ‘NV Wallen’ op te richten (later omgedoopt tot ‘1012 Inc.’), om daarmee crimineel vastgoed in de buurt op te kopen en te beheren. NV Wallen moest een gezamenlijk project worden van overheid, vastgoedbezitters en financiële partijen. Betrouwbare partners zouden dan bedrijfsruimtes kunnen huren bij de NV. Bij NV Zeedijk was dit een groot succes en daarom moet dat nu ook op de wallen gaan gebeuren, vindt Van der Veen die op zijn wenken werd bediend. “Dat gaat ook gebeuren”, verzekerde burgemeester Van der Laan later op de avond. Het Parool schreef de volgende dag in een reportage van de conferentie: ‘Toen in de zaal bij ondernemers bereidheid bleek te bestaan deel te nemen aan ‘1012 Inc.’ werd crowfunding ter plaatse geregeld toen Van der Laan de microfoon ter hand nam’.

Piet Leeghwater
Sommige ondernemers uit de buurt kennen wallenbewoner Gerrit van der Veen ook wel als Piet Leeghwater. Onder dat pseudoniem gaf Van der Veen in februari 2008, vlak na een protestoptocht van honderden bewoners en ondernemers tegen de opschoonplannen van de gemeente, een interview aan studenten journalistiek van de Universiteit van Amsterdam. Daarin gaf Van der Veen zijn persoonlijke visie op de wallenaanpak van de gemeente:

“Van mij mogen ze alle ramen sluiten. Er is een beeld gecreëerd van de Wallen als een erotisch Walhalla. Hoezo zouden de hoeren bij de Wallen horen? Ik zou niet weten waarom je ramen zou moeten hebben waarachter vrouwen staan te huppelen. (…) Die demonstratie van Platform 1012 was puur kul. De horeca, de coffeeshops, de mensen die geld verdienen op de Wallen, die liepen mee, maar bewoners niet. Ik ben niet bang dat er opeens minder toeristen naar de Wallen zullen komen als er geen hoeren meer zitten. Wat er nu komt, willen we graag kwijt. Wie wil er nou dronken Engelsen? Ja, coffeeshops, slaapzaalexploitanten en verkeerde horeca. Het mikken is nu op een ander soort toeristen, op betere toeristen die van een hapje en een drankje houden en kunst en architectuur kunnen waarderen,” aldus Gerrit van der Veen alias Piet Leeghwater, die zoals hiervoor is aangegeven door de gemeente als wallen-expert wordt beschouwd.

Tracy Metz
De laatste spreker vóór de pauze was publiciste Tracy Metz. Zij schrijft voor NRC Handelsblad en De Groene over stedelijke problemen en vernieuwingen en is tevens correspondent voor het Amerikaanse tijdschrift ‘Architectural Record’. Haar verhaal was vermoedelijk bedoeld om de ervaringen van een deskundige te presenteren die niet tot de incrowd van het wallengebied behoort. Misschien boeide het daarom wat minder dan dat van de vorige sprekers.

Exit strategie
Het ontwikkelen van een exit-strategie voor Project 1012, zoals Condomerie-eigenaar Theodoor van Boven voorstelde, oogste weliswaar geen applaus maar was het verstandigste wat ik die avond heb gehoord. Na het nuttigen van een jus d’orange en een saucijzenbroodje in de pauze begaf ik me richting EXIT, mijn eigen exit-strategie.

De rondetafelgesprekken die ná de pauze plaatsvonden, waar bewoners, ondernemers en bestuurders samen konden discussiëren over verleden, heden en toekomst van Project 1012, heb ik overgelaten aan de liefhebbers. Het Parool publiceerde de volgende dag een karakteristieke foto van die gesprekken.

2013-12-10 Parool_Praten en mauwen over de Wallen